Sunday in the Park with George (1984)
Script: James Lapine
Direct naar:
In het kort: Sunday is een introspectief, emotioneel diepgaand werk over inspiratie, over creativiteit en kunst en over de nalatenschap van een mensenleven. Centraal staan de beroemde schilder Georges Seurat en zijn schilderij “Un dimanche après-midi à l’Île de la Grande Jatte” (Zondagmiddag op het eiland La Grande Jatte). Het ontroerende, artistieke meesterwerk ontving tien Tony nominaties en de Pulitzer Prize for Drama.
Sondheim’s career is full of daring and unique scores,
Rick Pender (theaterrecensent, schrijver van The Stephen Sondheim encyclopedia)
but Sunday in the Park with George tops the list.
Overzicht Sunday in the Park with George – toelichting en fragmenten
Art isn’t easy.
Having just a vision’s no solution.
Everything depends
on execution.
There’s a part of you always standing by,
mapping out the sky,
finishing a hat.
Sunday in the Park with George is geliefd onder liefhebbers van Sondheims oeuvre: het behoort tot zijn grootste artistieke successen en zijn meest ontroerende werk. Het bevat emotioneel diepgaande teksten, met een impact ver voorbij het verhaal van de musical. Het stuk adresseert thema’s als inspiratie, creativiteit en kunst, de rol van kritiek en commercie, de persoonlijke prijs van de (totale) toewijding aan kunst en de nalatenschap van een mensenleven.
Samenvatting plot
De inspiratie van Sunday in the Park with George is gelegen in het pointillistische schilderij “Un dimanche après-midi à l’Île de la Grande Jatte” (“Zondagmiddag op het eiland La Grande Jatte”) van Georges Seurat. De eerste akte gaat over het (fictieve) leven van de schilder in de periode van het maken van het schilderij. We zien hoe George op gaat in zijn werk, hoe zijn relatie met Dot (what’s in a name?) daardoor onder druk staat en dat kunstkenners sceptisch zijn over zijn baanbrekende stijl. We leren ook de personages in zijn schilderij kennen, die aan het einde van hun plaats innemen in het schilderij.
In de tweede akte probeert George’s achterkleinzoon in de moderne tijd zijn weg in de kunstwereld te vinden en zijn eigen creativiteit te ontsluiten. Zijn hoogbejaarde grootmoeder Marie, de dochter van George en Dot, tracht hem erbij te helpen.
Muziek en teksten
Het muzikale landschap van de show is zowel innovatief als diepgaand. Sondheim gebruikte pointillistische technieken in zijn compositie: hij combineerde korte muzikale fragmenten – of ‘punten’ – om een groter emotioneel en thematisch geheel te vormen, net zoals Seurat stippen verf gebruikte om zijn schilderijen te maken.
De muziek varieert van lyrische ballades tot complexe, contrapuntische ensembles, en bevat tal van muzikale motieven die terugkeren om bepaalde personages en thema’s te vertegenwoordigen. Een voorbeeld is de herhaling van bepaalde melodische lijnen en harmonieën om de verbinding tussen het leven en werk van Georges Seurat en zijn achterkleinzoon George te benadrukken.
De teksten van Sondheim zijn doordrenkt met poëtische schoonheid en filosofische diepgang. Ze reflecteren de innerlijke wereld van de personages, hun aspiraties, angsten, en conflicten. Sondheims interne rijmen, ritmische subtiliteiten, en woordspelingen verdiepen de beleving ervan.
Ontvangst
De initiële ontvangst van het experimentele Sunday was gemengd. De artistieke prestatie werd breed erkend en leverde Sunday niet alleen tien Tony-nominaties, maar ook als zesde musical ooit een Pulitzer Prize voor Drama op. De show leed echter ondanks 604 voorstellingen financieel verlies en legde het bij de Tony Awards grotendeels af tegen het meer toegankelijke Le Cage aux Folles. De show beleefde succesvolle Broadway revivals in 2008 en 2017. De revivals verlichtten deels veelgehoorde kritiek dat de eerste akte sterker was dan de tweede, en dat wellicht de tweede zelfs niet nodig was.
Pretty isn’t beautiful, mother,
pretty is what changes.
What the eye arranges,
is what is beautiful.
You would have
liked him.
Mama, you would.
Mama, he makes things
Mama, they’re good.
Just as you said
from the start:
children and art.
The choice may
have been mistaken,
the choosing was not.
White.
A blank page or canvas.
The challenge:
bring order
to the whole.
Through design.
Composition.
Tension.
Balance.
Light.
And harmony.
Anything you do,
let it come from you,
then it will be new.
Give us more to see.
Fragmenten (video’s in volgorde van de show)
- Opening en slot
De show opent met “Sunday in the park with George”, waarin Dot poseert voor George op het eiland, en zowel zijn obsessie en talent als haar liefde voor hem geïntroduceerd worden.
De musical sluit af met “Move on”. In het lied “spreekt” de moderne George met Seurat’s Dot in zijn zoektocht naar zijn eigen stem en inspiratie. Alle muzikale thema’s in de relatie tussen George en Dot door de hele musical heen komen in dit moment van catharsis samen. Waar George in de eerste akte Dot verliest door zijn keuze voor de kunst en haar keuze voor zichzelf, worden in “Move on” George, Dot en de kunst samengebracht.
Dit eerste en het laatste lied van de musical worden in het fragment achter elkaar opgevoerd door Daniel Evans en Jenna Russell, die de West End en Tony Award-winnende Broadway revivals van 2006 en 2008 voor hun rekening namen. “Move On” is ook te horen uit de originele productie, samen met “Lesson #8”. - “Finishing the hat”
“Finishing the hat” is enerzijds een weergave van de ultieme inspiratie en focus van een kunstenaar (of andere creatieveling) op een bepaald moment en anderzijds een reflectie op het vertrek van Dot die immers wist dat “there’s a part of you always standing by, mapping out the sky”. De obsessieve werkwijze van George klinkt duidelijk terug in de muziek in de eerste akte, net als een reflectie van de pointillistische schilderstijl. Het nummer is een perfect voorbeeld van hoe Sondheim de innerlijke emoties van een personage muzikaal kan weergeven, met een mix van lyrische schoonheid en ritmische spanning. - “Sunday”
Aan het einde van de eerste akte vinden alle personages hun plek in het schilderij tijdens het lied “Sunday”, waarin ze allemaal in het meesterwerk vereeuwigd worden: “forever”. Het lied brengt een gevoel van continuïteit en verbinding tussen de generaties, en viert de blijvende impact van kunst. Het vormt, met zijn rijke harmonieën en lyrische schoonheid, een ontroerende afsluiting van de eerste akte en benadrukt de centrale thema’s van creativiteit, toewijding en het menselijke streven naar betekenis en verbinding. “Sunday” is een vast onderdeel geworden van concerten ter ere van Sondheim; het werd ook gezongen op Broadway na zijn overlijden. Hier zijn de versie uit de originele productie, een concertversie en de Nederlandse uitvoering van M-Lab in 2010 met Alex Klaasen en Elise Schaap te zien. - “Color and light” vangt de intense focus en nauwgezetheid van Georges Seurat terwijl hij werkt aan zijn meesterwerk. Het nummer combineert muzikale motieven om de stippen verf te vertegenwoordigen die Seurat gebruikt in zijn pointillistische techniek. De teksten en muziek illustreren het contrast tussen Seurats artistieke obsessie en de verlangens van Dot, die hunkert naar aandacht en genegenheid.
- In “Putting it together”, uit de tweede akte, wordt de complexiteit uitgedrukt van het (mogen en kunnen) maken van kunst. Het lied is door Sondheim voor verschillende gelegenheden herschreven, onder andere voor een optreden bij de Academy Awards, waarin hij het toeschreef naar de filmindustrie, en in een versie voor Barbra Streisand. Deze versie schreef hij voor de gelijknamige revue van zijn werk.
- In het ontroerende “Children and art” praat Marie eerst tegen haar moeder in het schilderij, en vertelt daarna over haar moeder tegen George.
- “Lesson #8” tekent de creatieve crisis van de moderne George. Hij is ter inspiratie naar het eiland van het schilderij van zijn overgrootvader gegaan, maar niets herinnert meer aan hoe het ooit was. Met het taallesboek van zijn grootmoeder (en Dot) in de hand mijmert hij over wat er over is gebleven van zijn voorvader en van hemzelf.
Stephen Sondheim over Sunday in the Park with George
“I found myself writing with more formal looseness than I had before, allowing songs to become fragmentary, like musicalized snatches of dialogue, but avoiding the static verbosity of recitative. I worried less about punctuating the piece with applause and concentrated more on the flow of the story itself.
Even more noticeable was the effect of my new partnership [with James Lapine, red.] on the tone of the work. I have often been accused of writing “cold” scores: intellectually acute but emotionally dispassionate, not user-friendly. Warmth comes in many guises, however, and one man’s passion is another man’s sentimentality. When I look back as objectively as I can at the shows I wrote before James and contrast them with Sunday in the Park with George and the others I wrote with him, it seems clear to me that a quality of detachment suffuses the first set, whereas a current of vulnerability, of longing, informs the second. It’s not that I prefer one to the other, but at this late date I can more easily understand the early and persistent reaction to my songs (although, I’m glad to say, the persistence seems to be wearing down with the passage of time).
With James, detachment was replaced by a measure of compassion. When I think of songs like “Sunday” or “Move On” or “No One Is Alone” (from Into the Woods), I realize that by having to express the straightforward, unembarrassed goodness of James’s characters I discovered the Hammerstein in myself—and I was the better for it.“
Meer Sunday in the Park with George: audio en video
Voorstellingen/concerten
Boek
Ga naar Meer Sondheim voor het complete Sondheim-archief.
Sunday in the Park with George in Nederland
Meest recente grote productie
M-LAB
Première: 10 juni 2010, M-Lab, Amsterdam
Cast: Alex Klaasen (George), Elise Schaap (Dot) e.a.
Vertaling: Koen van Dijk
Regie: Koen van Dijk
Audio en video
Recensies van Sunday in the Park with George
Originele productie (1984)
“In his paintings of a century ago, Georges Seurat demanded that the world look at art in a shocking new way. In Sunday in the Park With George, their new show about Seurat, the songwriter Stephen Sondheim and the playwright-director James Lapine demand that an audience radically change its whole way of looking at the Broadway musical. Seurat, the authors remind us, never sold a painting; it’s anyone’s guess whether the public will be shocked or delighted by Sunday in the Park. What I do know is that Mr. Sondheim and Mr. Lapine have created an audacious, haunting and, in its own intensely personal way, touching work. Even when it fails – as it does on occasion – Sunday in the Park is setting the stage for even more sustained theatrical innovations yet to come.” – Frank Rich, The New York Times (1984)
Broadway revival (2008)
“As a portrait of the artist as an embattled and rejected man Sunday has been read as a sort of apologia pro vita sua by Mr. Sondheim. Like his Seurat, Mr. Sondheim has been criticized for being chillingly cerebral and remote, for having, as the show’s lyrics put it, “no life in his art.” No one could level such objections at this Sunday, which celebrates both the bountiful chaos of life and the forms used to make sense of it.” – Ben Brantley, The New York Times (2008)
Broadway revival (2017)
“Now 34 years old, Sondheim and James Lapine’s art-world satire still cuts and its climax still brings tears. It began Sondheim’s late (and, arguably, most unguarded) period, including the daring innovations of Into the Woods, Assassins and Passion. Sunday remains a masterpiece that affirms the painful, isolating joys of creation, and the need to learn new lessons. Like a densely plotted canvas, it’s worth seeing, no matter where or how it’s hung.” – David Cote, Time-Out (2017)
“Lapine’s book, among the brainiest ever written for a musical, works innumerable trenchant variations on the theme of sacrifice for art. The show is also a demonstration of that theme, because Sondheim’s songs are so profound that they feel, even while unspooling in unbroken threads of human longing, as if they had left the realm of lived experience and entered a Keatsian plane of absolute truth-beauty far above our own. The lyrics constantly delight the ear while also dramatizing, in that very delight, the way art both exalts and erases. “Rapturous” and “capture us” are like the jaws of a trap snapping shut.” – Jesse Green, Vulture (2017)
