Company (1970)
Script: George Furth
Direct naar:
In het kort: Het geliefde en innovatieve Company geldt als een hoogtepunt en mijlpaal in de geschiedenis van de musical. Onderwerp zijn de liefdesrelaties van een vrijgezel en zijn groep vrienden en de zoektocht naar emotionele verbinding.
Sondheims unieke kwaliteiten kwamen in de innovaties, thematiek, muziek en teksten van Company voor het eerst volledig en gezamenlijk tot uiting.
The fact that it is so modern, so challenging, so wonderful blew my mind. The genius I think ultimately is in the score, that just propels you forward, constantly surprises you, delights you, moves you.
Robert Falls (theaterregisseur, tony-winnaar)
Absolutely unique and revolutionary.
Overzicht Company – toelichting en fragmenten
Company geldt als een mijlpaal in de geschiedenis van de musical en behoort tot de beste en meest geliefde musicals van de twintigste eeuw. Met Company zette Stephen Sondheim de heruitvinding van de Amerikaanse musical in volle gang: van licht amusement naar betekenisvol theater met volwassen onderwerpen, ethische vraagstukken en intellectuele uitdaging.
Samenvatting plot
Company kent geen chronologische verhaallijn, maar bestaat uit een verzameling scenes. De musical gaat over Robert (“Bobby”), een verstokte vrijgezel van in de dertig, over de getrouwde koppels met wie hij bevriend is en over de vriendinnen die hij verslijt onderweg. In de loop van de voorstelling verdiept Bobby’s inzicht in de liefde, relaties, het huwelijk en zijn eigen wensen voor zijn leven.
De musical start met Bobby’s 35ste verjaardag, waarbij zijn vier vriendenparen een verrassingsfeest voor hem organiseren. De avond onthult verschillende facetten van hun relaties door een serie van korte, niet chronologische sketches. De show eindigt met een scène waarin Robert nadenkt over zijn eigen leven en relaties, en ruimte geeft aan zijn verlangen naar een diepere emotionele verbondenheid.
It’s not talk of God and the decade ahead
that allows you to get through the worst.
It’s “I do” and “you don’t” and “nobody said that”
and “who brought the subject up first?”
Vernieuwing
Company was innovatief in meerdere opzichten. In de eerste plaats door het onderwerp. Company gaat over de levens en relaties van volwassenen in de hogere middenklasse; met andere woorden, het publiek is zelf het onderwerp. Dat was nieuw in de jaren zeventig.
Company was bovendien een van de eerste succesvolle “conceptmusicals”. In tegenstelling tot de traditionele “book musicals”, waarbij een held(in) en het plot centraal staan, gaat het daarbij om het thema en de ontwikkeling die personages doormaken. Company kent geen chronologische verhaallijn, maar bestaat uit een verzameling scenes. De hele show kan worden gezien als een gedachtestroom van 1 seconde, als de reflectie van de hoofdpersoon op zijn leven en de daaruitvolgende epifanie op het moment van zijn verjaardag. De personages zijn complex en hebben hun eigen karakterzwaktes, zorgen en angsten, bijvoorbeeld bindingsangst en een laag zelfbeeld. Sondheim weet de serieuze thema’s te adresseren met behoud van een grote dosis humor en vermaak. Terugkerende muzikale thema’s onderstrepen de inhoudelijke samenhang van het stuk.
Ontvangst
Company kreeg in 1970 veel enthousiaste recensies, maar ook veel kritische. De kritiek leek met name verbonden aan de vernieuwingen van het stuk, bijvoorbeeld een onduidelijker structuur, deels onsympathieke personages en de beschouwende benadering. Commercieel gezien was Company echter een succes; de show stond ruim anderhalf jaar op Broadway. De show kreeg het toenmalige recordaantal van veertien Tony-nominaties.
Producties en gender-swap
Inmiddels wordt de show gezien als een van de beste musicals van de twintigste eeuw. Het stuk bevat meerdere Broadway-klassiekers en veel nummers die regelmatig worden vertolkt tijdens concerten. Company heeft haar grootste revivals beleefd in Londen en New York in 1995, 2006, 2018 en 2021. De West End-revival in 2018 van regisseur Marianne Elliott, waarin Bobby/Bobbie door een vrouw gespeeld werd, werd bejubeld. Sondheim gaf toestemming voor deze gender-wijziging en schreef er tekstaanpassingen voor. De Broadway-revival van die versie opende in het najaar van 2021 en won vijf Tony awards, waaronder voor Elliott en voor Patti Lupone in de rol van Joanne.
Fragmenten (video’s in volgorde van de show)
De meeste Company-fragmenten op deze website zijn afkomstig van de prijswinnende Broadway revival van 2008 met Raul Esparza in de hoofdrol en een gefilmde concertversie van het New York Philharmonic in 2011 met Neil Patrick Harris als Bobby.
- “The Ladies who Lunch“
In dit nummer gaat Bobby’s getrouwde vriendin Joanne de confrontatie met andere vrouwen en met zichzelf aan. De rol en het lied werden geschreven voor Elaine Stritch, deel van de originele cast in 1970. Ze zingt het lied in het fragment bij een compilatieconcert met “leading ladies” in Carnegie Hall in 1998. Een nooit afgemaakte documentaire over de opname van het cast album door de originele cast laat onder andere de moeizame opname van het nummer door Stritch zien; het is grotendeels hier te vinden. - “Being Alive“
Het slotnummer “Being Alive” is in een lange versie te zien, uitgevoerd door Raul Esparza, en in een concertversie door Patti Lupone. “Being alive” behoort tot de Broadway-klassiekers. Het lied maakt de inhoudelijk betekenisvolle overgang van “someone to” naar “somebody” (hold me too close), wat moeizaam stand houdt in vertaling. Schrijver en regisseur Koen van Dijk maakte de vertaling “Dat ik besta”, dat hier te beluisteren is. - De complexiteiten en ambivalenties binnen relaties komen sterk naar voren in “The Little Things You Do Together”, “Marry Me A Little”, “Sorry-Grateful” en “Getting Married Today”.
- Het single bestaan van Bobby komt tot uiting in twee songs van zijn tijdelijke vriendinnen: “You Could Drive A Person Crazy” en “Another Hundred People”.
- “Side by side by side” laat Bobby zien als vijfde wiel aan de wagen.
Somebody hold me
too close,
somebody hurt me
too deep.
Why look for answers where none occur?
You’ll always be what you always were,
which has nothing to do with,
all to do with her.
Stephen Sondheim over Company
“Cold is an adjective that frequently crops up in complaint about the songs I’ve written, both individually and in bulk, and it all began with Company. […] Company, in fact, was the first Broadway musical whose defining quality was neither satire nor sentiment, but irony. It was an observational musical, told at a dry remove from beginning to end. […] The truth is that Hal [Prince, red.] was the ironist, […] and I the romantic. […] Nevertheless, “cold” has been the handy earmark for my work ever since, the ostentatious literacy of some of the lyrics only compounding the felony.
Continued exposure to the songs over the years seems to have instituted a thaw, but whether that’s merely wishful thinking on my part or not, Company is a show I’m extremely happy with. It influenced musicals, for good and ill, for years afterward and continues to do so. It made a lot of grown-ups who had disdained musicals take them seriously and it not incidentally gave me my first good notices.”
Meer Company: audio en video
Films/voorstellingen/concerten
Ga naar Meer Sondheim voor het complete Sondheim-archief.
Company in Nederland
Meest recente grote productie
KONINKLIJK BALLET VAN VLAANDEREN
Première: 23 september 1999, Theater aan de Parade, ‘s-Hertogenbosch
Cast: Jan Schepens (Robert) e.a.
Vertaling: Allard Blom
Regie: Caroline Frerichs
Audio en video
Fontys Conservatorium (2014):
audio en foto’s.
Recensies van Company
Originele productie (1970)
“It is brilliantly designed, beautifully staged, sizzlingly performed, inventively scored, and it gets right down to brass tacks and brass knuckles without a moment’s hesitation, staring contemporary society straight in the eye before spitting in it. […] Stephen Sondheim has never written a more sophisticated, more pertinent, or— this is the surprising thing in the circumstances — more melodious score; and the lyrics are every bit as good. […] All of this is exemplary. Now ask me if I liked the show. I didn’t like the show. I admired it, or admired vast portions of it, but that is an other matter.” – Walter Kerr, New York Times (1970)
Broadway revival (2021)
“It’s silly and sophisticated, intimate and in-tune with the currents of modern life, brilliantly conceived and funny as hell. Company is the best of what Broadway has to offer adult theatergoers: a playful slap, an honest tickle and one of the 20th century’s greatest musicals gorgeously realized — and refined — to reflect the moment. […] Company has always reached to the heart of what it means to be a person in the world. But rarely has our human desire for connection — in the theater, over drinks with friends, even with strangers on the street — felt as urgent and essential as it does right now. “Life is company,” so the song goes. And Company is sublime. – Naveen Kumar, Variety (2021)
“Still, as strung together by Sondheim’s diamantine songs, Company offered a groundbreaking way of looking at its subject, less through a microscope than a kaleidoscope. Sarcasm warming into insight was the hallmark of the style, which borrowed the nonrepresentational techniques of midcentury drama and wed it to a psychological acuity rarely before seen in American musicals. The result was a new method of storytelling in which thematic consistency trumped conventional plot — and nearly obliterated it.” – Jesse Green, New York Times (2021)
3 gedachten over “Company (1970)”