-
Broadway 1962 A Funny Thing Happened on the Way to the Forum (1962)
Script: Burt Shevelove en Larry Gelbart
Geïnspireerd door de kluchten van Plautus
Broadway 1996 Direct naar:
In het kort: A Funny Thing is een muzikale klucht tegen de achtergrond van het oude Rome. Het was Sondheims Broadway-debuut als componist-tekstschrijver. De show was een succes en werd in 1966 verfilmd.
This is the funniest, bawdiest and most enchanting Broadway musical
clive barnes (invloedrijke theaterrecensent tussen 1965 en 2008)
that Plautus, with a little help from Stephen Sondheim,
Burt Shevelove and Larry Gelbert, ever wrote.
Jacksonville 2018 (foto: Krannert Center) Overzicht A Funny Thing Happened on the Way to the Forum – toelichting en fragmenten
De eerste Broadway-show waarvan Sondheim zowel tekst als muziek schreef, was een succesvolle klucht gebaseerd op toneelstukken van Titus Maccius Plautus: A Funny Thing happened on the Way to the Forum. De titel is een verwijzing naar de clichématige opening van variété-komieken.
Samenvatting plot
De musical speelt zich af in het oude Rome en volgt de sluwe slaaf Pseudolus, die zijn vrijheid probeert te winnen door zijn meester Hero te helpen de mooie slavin Philia te veroveren. Philia is echter beloofd aan een generaal, wat leidt tot een reeks komische verwarringen en verkleedpartijen.Ontvangst
De musical werd bij zijn première goed ontvangen door zowel critici als het publiek. De voorstelling werd geprezen om zijn humor, snelle tempo en inventieve combinatie van farce en vaudeville-elementen. Critici waardeerden vooral de slimme dialogen, de komische timing en de energieke uitvoeringen. Het publiek reageerde enthousiast op de aanstekelijke nummers en de hilarische situaties. Het resulteerde in een succesvolle Broadway-run van meer dan twee jaar en zes Tony Awards, waaronder Beste Musical. Relatief weinig lof kwam Sondheim toe: hij werd niet eens genomineerd. Elke acteur die op Broadway de hoofdrol van Pseudolus speelde, kreeg er overigens een Tony voor: Zero Mostel (1962), Phil Silvers (1972) en Nathan Lane (1996).De filmversie van A Funny Thing Happened on the Way to the Forum, uitgebracht in 1966, kreeg gemengde reacties. Hoewel sommige critici de film waardeerden om zijn slapstick-humor en de sterke prestaties van de cast, waaronder Zero Mostel, Phil Silvers en Buster Keaton, vonden anderen dat de film niet helemaal de geest en energie van de originele Broadway-productie wist te vangen. Desondanks was de film redelijk succesvol bij het publiek, dat de komische capriolen en de kleurrijke verbeelding van het oude Rome waardeerde. Hoewel de film niet dezelfde iconische status bereikte als de toneelversie, bleef het een geliefde adaptatie voor liefhebbers van klassieke musicalkomedies.
On-Sondheimse stijl
Sondheim beschouwde A Funny Thing als de “tightest, most satisfyingly plotted and gracefully written farce” die hij ooit zag. Maar hij zag zijn teksten ervoor als de moeilijkste die hij ooit moest schrijven. Reden voor Sondheims moeilijkheden was dat de setting van een klucht geen ruimte bood voor nummers die emotionele reizen zichtbaar maakten, maar alleen voor songs om het moment zelf te versterken. En die laatsten behoorden tot een musicaltraditie waarvan Sondheim nu juist afstand wilde nemen. Bovendien liet Sondheim zich naar eigen oordeel verleiden tot het laten zien van zijn tekstuele kunsten, waarmee hij de aandacht vestigde op zichzelf in plaats van op de personages en het verhaal, en op de slimheid van de teksten in plaats van op daadwerkelijk grappige momenten. In een eerdere periode was dat gebruikelijk (denk aan nummers van Cole Porter), maar het paste – soms tot Sondheims verdriet – niet meer in deze tijd.Tekenend is het commentaar dat Sondheim op zijn concepten voor de show kreeg van toneelschrijver James Goldman. Goldman vond zowel het script als de partituur briljant, maar concludeerde dat ze niet bij elkaar pasten. Een mening die Sondheim tot het eind van zijn leven deelde.
Het uiteindelijke resultaat zijn songs over voor zichzelf sprekende, eenduidige, komische situaties. Bijna “on-Sondheims” dus, maar de taal en muziek verraden niettemin zijn hand.
Zero Mostel, “Comedy Tonight” (verkort) (1971) [Lyrics] Nothing with gods. Nothing with fate.
Weighty affairs will just have to wait!
Geoffrey Rush e.a., Tweede helft van “Comedy Tonight” (2012) [Lyrics] Michael Crawford, Annette Andre, “Lovely” (1966) [Lyrics] Ruthie Henshall en Carol Burnett, “Lovely” (2001) [Lyrics] All I am is lovely,
Lovely is the one thing
I can do.Simon Russell Beale, Daniel Evans, Julian Ovenden en Bryn Terfel, “Everybody ought to have a maid” (2010) [Lyrics] Esther Maas, Paul Groot, “Iedereen verdient een eigen hulp” (2014) [vertaling: Jeremy Baker] The bong of the bell of the buoy in the bay,
and the boat and the boy
and the bride are away!Leon Greene, “Bring me my bride” (1966) [Lyrics] Fragmenten (in volgorde van de show)
- “Comedy Tonight” is het moeizaam tot stand gekomen openingsnummer. U ziet versies van Zero Mostel en Geoffrey Rush. Pas bij vervanging van drie eerdere openingen door dit nummer werd A Funny Thing een succes op Broadway. Een van de voorgangers werd later het openingsnummer van The Frogs.
- “Lovely” was oorspronkelijk een liefdesduet waarin de verlegenheid van de een en de domheid van de ander werden geëtaleerd. Het fragment uit de film laat dat zien. Carol Burnett en Ruthie Henshall gaven er in de Sondheim-revue Putting it together een iets andere komische draai aan.
Mark the magnificent muscles of steel.
I am my ideal!Discussie olv Michael Weber, Porchlight Roundtable (2020) - “Everybody ought to have a maid” op de BBC Proms 2010 spreekt helemaal voor zich. Oplettende luisteraars kunnen echter merken dat achter de komische oppervlakte de tekst ook verschillen tussen de vier personages zichtbaar maakt. Een Nederlandse versie uit de revue Putting it Together is ook te zien.
- “Bring me my bride” is het lied waarin de zelfingenomen generaal zijn Philia komt ophalen.
Williamstown 2010 (foto: T. Charles Ericksson) Stephen Sondheim over A Funny Thing Happened on the Way to the Forum
“Although I do think that the book of Forum is the tightest, most satisfyingly plotted and gracefully written farce I’ve ever encountered […], I don’t think that farces can be transformed into musicals without damage – at least not good musicals. The tighter the plotting the better the farce, but the better the farce the more the songs interrupt the flow and pace. […]
A Funny Thing Happened on the Way to the Forum was a bittersweet experience for me. The sweet was all in the writing, in the excitement of getting back to composing music and in the sheer pleasure of spending so much time in the company of Burt Shevelove and Larry Gelbart, two of the funniest and wittiest men I’ve ever had the privilege of knowing. The bitter was the show’s out-of-town try-out. […] Worse yet, the show’s problems caused tensions among Burt and Larry and me that took months to resolve.
When we opened on Broadway the bitter began to outweigh the sweet two to one: the reception was ecstatic – for everything but the songs. […] As I sat at home licking my wounds and watching everyone receive their silver disks and thank one another profusely on national television, I had nothing to console myself with but the knowledge that the show was a huge success and I would make some money. It was, in fact, the biggest hit (in its Broadway run) that I’ve ever been connected with.”
Stephen Sondheim, Finishing the hat/Look, I made a hat. The Collected Lyrics (New York 2011) Meer A Funny Thing Happened on the Way to the Forum: audio en video
Films/voorstellingen/concerten
A Funny Thing Happened on the Way to the Forum (1966) Ga naar Meer Sondheim voor het complete Sondheim-archief.
A Funny Thing Happened on the Way to the Forum in Nederland
Meest recente productie
M-LAB [hoorspel-versie]
Première: 28 mei 2010, M-Lab Amsterdam
Cast: Jon van Eerd (Pseudolus), Barry Beijer (Mysterium), Martine Sandifort (Dominia), Paul Groot (Senex), Joost Kramer (Hero), Hiske Bongaarts (Philip) e.a.
Vertaling: Daniël Cohen
Regie: Daniël CohenRecensies van A Funny Thing Happened on the Way to the Forum
Originele productie (1962)
“George Abbott, who has been around a long time but surely staged nothing for the forum mob, has forgotten nothing and remembered everything. He has engineered a gay funeral sequence to a relentlessly snappy march by Stephen Sondheim. He has used mixed identities, swinging doors, kicks in the posterior, double takes and all the rest of the familiar paraphernalia with the merciless disingenuousness of a man who knows you will be defenseless. Mr. Sondheim’s songs are accessories to the pre-meditated offense.” – Howard Taubman, New York Times (1962)
Verfilming (1966)
“A Funny Thing Happened on the Way to the Forum – after the [1962 Stephen Sondheim] stage musicomedy of the same name – will probably stand out as one of the few originals of two repetition-weary genres, the film musical comedy and the toga-cum-sandal ‘epic’. Flip, glib and sophisticated, yet rump-slappingly bawdy and fast-paced, Forum is a capricious look at the seamy underside of classical Rome through a 20th-century hipster’s shades.” – Variety (1965)
Broadway revival (1972)
“Everyone ought to have a favorite Broadway musical. Personally my favorite for 10 years has been A Funny Thing Happened on the Way to the Forum. Last night at the Lunt‐Fontanne Theater A Funny Thing happened once again, and I fell in love with it as desperately as ever. This is the funniest, bawdiest and most enchanting Broadway musical that Plautus, with a little help from Stephen Sondheim, Burt Shevelove and Larry Gelbert, ever wrote.
What the authors of A Funny Thing have done is to take a sampling of Plautus’s kind of humor and link it with our contemporary sense of fun. The results are not merely hilarious, they are also immeasurably endearing.
Few musicals have been so well‐crafted as this. Mr. Sondheim’s music is original and charming, with considerable musical subtlety but a regard for down‐to‐earth show-biz vigor that is precisely what is needed. And as always, his lyrics are a joy to listen for. The American theater has not had a lyricist like this since Hart or Porter. The book by Mr. Shevelove and Mr. Gelbart is, deep down where it matters, all farce, and I salute its cheap and stylish vulgarity.” – Clive Barnes, The New York Times (1972)
Broadway revival (1996)
“This brazenly retro Broadway musical, inspired by Plautus, is almost as timeless as comedy itself. Here’s a glorious, old-fashioned farce that, with its vintage Stephen Sondheim score and its breathless book by Burt Shevelove and Larry Gelbart, celebrates everything that man holds least dear but can’t deny himself: lust, greed, vanity, ambition; in short, all of those little failings that make man human.
Yet for all of its disguises, mistaken identities, pratfalls and leering jokes, A Funny Thing is as sophisticated as anything now on Broadway. In its own lunatic way, it’s both wise and rigorously disciplined. Easy sentimentality is nowhere to be found here; in its place: the kind of organized chaos that leads to sheer, extremely contagious high spirits. […]
Mr. Sondheim’s score both serves the comedy and provides a sort of commentary on it. From “Comedy Tonight,” the rousing anthem that opens the show and provides the finale, A Funny Thing is propelled as much by its witty, comically inane love songs and patter songs as by its book. […]
Mr. Sondheim is being too modest when he suggests that his songs could be removed and nobody would miss them. His music and lyrics are absolutely integral to the evening’s fun.” – Vincent Canby, The New York Times (1996)
Jouw A Funny Thing Happened to the Forum
